بی شک، سمت و سوی تعالیم دینی یادآوری مرگ و پیشِ دیده آوردن آن است. دین، خواهان کنترل و دخالت در زنده ترین بخش­های زندگی است، لذا، پیروان خود را همواره به اندیشیدن دربارۀ مرگ و جهان پس از آن وا می دارد. حضور دین در جوامع انسانی سبب گردیده تا موضوع مرگ به عنوان موضوعی با اهمیت و مسئله ای شگفت در تمام اعصار برای انسان باقی بماند.          دربارۀ مرگ اندیشی در تعالیم دینی تأملات اساسی وجود دارد: از جمله اینکه مرگ در متون دینی عاملی مؤثردر تربیت اخلاقی و تنظیم روابط سالم میان انسان هاست. لذا، می توان گفت که فایدۀ مرگ اندیشی، در نگاه دینی، پشتوانۀ یک زندگی درست اخلاقی است. نمودهای عینی این مرگ اندیشی در فکر و عمل مسلمانان این بوده است که همواره کوشیده اند مردگان خود را در نزدیک ترین مکان به محل زندگی خود به خاک سپرند.[2]غزالی دربارۀ رابطۀ دین داری و مرگ اندیشی می گوید: «هرکس گمان کند که سالیان زیادی قرار است زندگی کند و هنوز، قرار نیست مرگ او فرا رسد، از چنین شخصی کار دینی بر نمی آید، چون با خود می گوید فرصت زیادی برای دین داری دارد و حال راه آسایش را پیش می گیرد[3]»؛ لذا، از اثرات مرگ اندیشی ترغیب به کار دینی است.

مفهوم زندگي در مقابل مرگ قرار دارد. ما نياز  به مهارت چگونه زيستن وچگونه مردن داريم و چگونه مردن جداي از چگونه زيستن نيست. در زيارت عاشورا مي خوانيم . آللهم اجعل محياي محيا محمد وال محمد ومماتي ممات محمد وال محمد . خدايا حيات و زندگي مرا همانند حيات وزندگي محمد وال محمد قرار بده و مرگ مرا همانند مرگ محمد وال محمد قرار بده . هم چنان كه از ظاهر اين دعا بر مي آيد اين كه انسان نياز به دو چيز دارد يك چگونه زيستن و دوم چگونه مردن. در مبارزات قبل از انقلاب و هم چنين دردوران دفاع مقدس در فهم و اجراي چگونه مردن تا حدودي موفق بوديم و با توجه به الگوي بزرگ حضرت سيد الشهداء در اين مقوله خوب عمل كرديم هم چنان كه حضرت رسول (ص) مي فرمايند اشرف الموت الشهاده شريف ترين مرگ شهادت در راه خداست . جوانان ما در طول 8 سال دفاع مقدس به راحتي توانستند به اين معارف بزرگ برسند . در فهم و پرداختن به مرگ حتي گاهي وقت ها دچار افراط نيز شده ايم به گونه اي كه مجالس ترحيم ما و خرج هايي كه در آن مي شود تجلي دارد و حتي شخصيت بسياري از بزرگان را بعد از مرگ آنها مي شناسيم و قبر بزرگان ما ارزش و قرب بيشتري پيش ما دارند تا خودشان و در زمان زندگي شان. 

علامه سید محمد باقر درچه ای

یا مقلب القلوب والابصار یا محول الحول والاحوال 

عالم بر اساس، یک حرکت جبری در حرکت است و ما در خلقت و حرکت  مجبوریم. باید برویم، چون آمدنمان به خود نبود. تمام عالم و مردم دنیا نخواهند توانست یک دقیقه زمان را متوقف کرده و تحویل سال را به تاخیر اندازند. این از خواص  دنیاست، تغییر و تحول و ظرفیتش  آنْ به آنْ  و در حال شدن است. طبیعت و انسان در هر آنْ، مرگ و حیات را تجربه می‌کنند. این تغییر و تحول و حرکت  برای طبیعت است. چون طبیعت، عالم کون و فساد است. از خواص  حرکت، تغییر و کهنه شدن و نو شدن است. فان الدنیا ادبرت و اذنت بوداع و ان الاخره قد اقبلت و اشرفت (خ 28 نهج البلاغه). حرکت عالم بر اساس یک دور است: انا لله و انا الیه راجعون. تجلی این حرکت دوری در عالم طبیعت در فصول به این صورت تجلی یافته: بهار و تابستان و پائیز و زمستان و بهار. حرکت از یک نقطه و بازگشت دو باره به همان نقطه. همه از اوییم و به سوی او می‌رویم. در هر حرکتی دو عنصر  اساسی و دو تحول وجود دارد: گذشته و آینده؛ کهنگی و نوشدن؛ از دست دادن و به دست آوردن. در عید طبیعت عنصر نوشدن، تازه شدن، جدید شدن مورد توجه است. شادی این نو شدن طبیعت ما را هم شاد می‌کند. اما عنصر اول حرکت، که از دست دادن و کهنگی است، به فراموشی سپرده می‌شود.

توجه به بُعد دوم حرکت (نوشدگی) همان حس زندگی‌اندیشی و توجه به حیات و طبیعت است. نشان از یک نوع رویکرد ِ زندگی‌اندیشی در تفکر ایرانی است. توجه به عنصر اول حرکت، همان توجه به مرگ و گذشته و کهنگی است. اما نگاه  کامل توجه به دو بعد از حرکت است. عنصر کهنه‌شدگی و هم عنصر نوشدن. انسان باید برنامه حیات اندیشی خود را براین اساس بچیند که عنصر نو شده نیز هر آن در حال کهنه شدن است. نگاه سطحی و ظاهری و توجه به نوشدن آنْ به آنْ و لحظه‌ای و عدم توجه به گذشته و فرار از پیشین خود از لوازم آن فرار از ثبات گریز از سنت، روی آوردن به تجدد و نو شدن و لحاظ بعد دوم حرکت، فرار از مطلق اندیشی و روی آوردن به نسبیت در اندیشه و مُد در اندیشه و در لباس و ظواهر زندگی را در بر دارد. مُدگرایی به خاطر جدید بودن و تازه بودن ارزش پیدا می‌کند. هر چه نو است با ارزش، هر چه کهنه است بی‌ارزش؛ هرچه تازه است با ارزش،  هرچه گذشته است بی ارزش. شعار تحول، تغییر، هوای تازه، صبح امروز، به روز بودن، ملاک ارزش چنین انسانی است و در بعد سیاسی، دموکراسی  به خاطر وجود تغییر در درون آن با ارزش خواهد شد و شعار او این است که  حال را در یاب. 

جمع میان نو کهنه

انسان متعادل به این فکر می‌کند که  آن چه اکنون نو است، لحظه‌ای دیگر  کهنه است. از خواص نو، کهنه شدن است كه در ذات اوست. با کهنه شدن به از تغیير به در آمده به ثبوت می‌رسد. حدیث: چه بسا لذت کم و خوشی زود گذر، ناگواری طولانی را در بر خواهد داشت. که اشاره به این که نباید در آن و لحظه زندگی کرد. خوشی آنی، تبدیل به ناخوشی طولانی خواهد داشت. پس انسان نباید در حال و آن و نوشدگی لحظه‌ای را دریابد. حدیث: در وقتی که خوشحالی و بیش از حد خوشحالید، به قبرستان بروید و وقتی ناراحت و غم‌گین هستید به قبرستان بروید. یعنی نگاه به مرگ نگاه به ثباتی در فرای لحظه حال است. نگاه به ثباتی که در آینده است. بر اساس حرکت دورانی که ذکر شد یاد آینده همان یاد گذشته است، و یاد گذشته همان یاد آینده است. هو الاول هو الاخر هو الظاهر هو الباطن. ذکر مرگ به عنوان تابلویی برای آینده و ذکرگذشته برای آینده. هَلْ أَتى‏ عَلَى الْإِنْسانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئاً مَذْكُوراً:(انسان/1) مگر نه اين است كه مدت زمانى بر انسان گذشت كه چيز قابل ذكرى نبود؟ گذشته او که از هیچ بوده کن شده؛ آینده او به طرف مرگ و ثبوت در جهان آخرت و یا حداقل مرگ که امر حتمی است. کل نفس ذائقه الموت.

دانشگاههای  حوزوی به کدامین سو میروند .  

.با پیروزی انقلاب اسلامی و با ورود جدی دین وفقه شیعه در عرصه حکومت  ضرورت پاسخ گویی  به مسائل جدید بیشتر احساس شد . با احساس این ضرورت بود  که برخی  علمای دغدغه مند  در جهت پاسخ گویی  اقدانم به ایجاد مراکز دو حیثیتی وذوجنبتین (حوزوی دانشگاهی )

 در اوان تاسیس  چنین مجموعه هایی به دلیل این  که خود موسسین  با احساس نیاز این مراکز را تاسیس کرده بودند در جزئیات برنامه هم حضور داشتند

 لازم است که بعد از گذ شت زمان تحلیلی از عمبلکرد  چنین دانشگاههایی ارائه شود هم چنین به یک نوع آسیب شناسی این مراکز پرداخته شود . از آن جائی که معمولا این مراکز دارای متولیانی از علماء بزرگ هستند معمولا در یک پوششی از قداست باعث شده که هیچ گونه نظارتی برآنها انجام نشود.

............. از حساسیت های خاص چنین مراکزی این است که  همانند تیغ دو لبه عمل می کنند یعنی در فارغ التحصیل های چنین  مراکزی  امکان   مصادره نمودن دین به نفع مدرنیته وجود دارد در عین حال مواجه واقع بینانه و روشن بودن نسبت به مسائل روز و تطبیق دین با مسائل روز از خص.صیات چنین مجموعه هایی است .

چون .کسانی که صرفا در مراکزسنتی  حوزوی صرف  درس می خوانند تکلیف آنها و نوع نگاه آنها نسبت به مسائل مشخص و معلوم است یعنی  می توان گفت که نگاه سنتی به دین  و فقه دارندوتکلیف شان  مشخص است  و کسانی که در مراکز دانشگاهی هستند نیز چه مومن و یا غیر مومن تکلیف شان نیز معلوم است  یعنی  نوع نگاه آنها و تکلیف شان معلوم است یک دانشجوی مسلمان است واین دانشجو مسلمان چالش های جدی با مسائل ندارد ممکن است در ذهن سکولار باشد اما در عمل یک مومن باشد . اما حساسیت  مراکز حوزوی دانشگاهی در این است که سعی در جمع  سنت و مدرنیته دارند . از مراکز خاص این چنینی می توان به دانشگاه مفید. مدرسه عالی شهید مطهری . دانشگاه امام صادق (ع) دانشگاه رضوی را می توان نام برد.

از آن جائی که نگاه لیبرالی به بعضی موضوعات، ریشه در تقابل با کج فهمی ها و تفاسیر نادرست از دین دارد، اباحه گری خود یک نوع برخورد افراطی با این کج فهمی و تفاسیر نادرست از دین است که اثرات آن به آنجا کشیده شده که عده ای برای مقابله با رفتار اشتباه دینداران بسیاری از گزاره های دینی را به طور اساسی منکر شده اند.

از کج فهمی هائی که در نگاه دینی به مسائل اجتماعی در میان دینداران مشهود است نگاه اخلاقی به مسائل سیاسی و اجتماعی است، یعنی پنهان شدن پشت گزاره های اخلاقی برای توجیهه عملکرد خود و جلوگیری از نقد بسیاری از عملکرد ها (مثلا گزاره های اخلاقی مانند صبر در برابر بلا و مشکلات و قناعت، برای توجیهه ضعف عملکرد اقتصادی گزاره های مناسبی هستند). از آن جائی که فهم فلسفه اخلاق و تحلیل مبانی اخلاق با مشکلاتی همانند نسبیت اخلاق، ملاک حسن و قبح فعل اخلاقی، چگونگی تفکیک میان انگیزه فاعل با فعل و هم چنین فرق میان اخلاق و قانون مرتبط است، تفسیر نگاه اخلاقی امری دشوار است به گونه ای که تفکیک این موارد در عمل، از مسائل لاینحل فلسفه اخلاق به شمار می اید.

لذا نمی توان به راحتی در مورد اخلاقی یا غیراخلاقی بودن فعل شخصی نظر داد. و مهم تر از آن این که نگاه اخلاقی به بسیاری از مسائل  بیشتر در جهت پوشش مقدس دادن به مسائل و مانع شدن از کشف حقیقت امر به کار می رود. به طور نمونه وقتی در مسائل سیاسی در باره عملکرد یک حاکم و مسئول در نظام اسلامی بحث می شود، در محیط های مذهبی اولین چکشی که به طرف شخص منتقد پرتاب می شود این است که این امر غیبت محسوب می شود، یعنی با سلاح اخلاق مانع از نقد عملکرد یک مسئول می شوند حال آنکه نگاه اخلاقی در این قضیه جایگاهی ندارد، در احادیث هم وارد شده است که اگر یک عالم دینی به دستگاه حاکم جور نزدیک شد فاتهموه! (او را متهم کنید) و نگاه منفی به عملکرد او داشته باشید. هم چنین از موارد عدم غیبت می توان به جواز غیبت کسانی که ظلم کرده اند اشاره کرد که غیبت کردن آنها جهت تظلم گناه شمرده نمی شود.

از دیگر مواردی که به آن توجه نشده افتراق میان اخلاق فردی و اخلاق اجتماعی است. یعنی چه بسا بسیاری از گزاره های اخلاقی در حوزه فردی در نوع نگاه اجتماعی تبدیل به ضد اخلاق شوند و نکته آخر این که همچنان که دین قابلیت برای افیون شدن برای اذهان را دارد، تکیه افراطی بر نگاه اخلاقی و ضرورت آن، به مراتب بیشتر از اصل دین قابلیت برای افیون شدن را داراست.

اما بحث از امامت .

درباره بحث از امامت در چندین مقوله می توان در مورد آن بحث نمود . ابتداء بحث از چیستی امامت ؟ این که ماهیت و مفهوم امامت چیست ؟ که زیر مجموعه این بحث ضرورت امامت . چرایی وجود و تحقق امامت . و در مرحله بعد کارکرد امامت آیا امری است برای دنیای انسان ها یا آخرت انسان ها یا دنیا و آخرت و مرحله بعد سوال از کیستی است این که چه کسی حالا باید امام باشد ما ابتداء باید موضع خودمان را در مرحله چیستی مشخص کنیم تا به مرحله کیستی برسیم . هم چنین بحث از رابطه امامت و عالم هستی رابطه امامت و انسان

مهجوریت بحث از امامت

در عالم ظاهر هرچند اسممان شیعه است و ما را به نام امامیه می شناسند و اسم شیعه بودن را یدک می کشیم که از لوازم این امر باید حداقل قوی بودن در امام شناسی باشیم چون هریک از مذاهب و مکاتب مختلف به یک نشانی شناخته می شوند و در همان بعد و جنبه قوی هستند اما ما شیعیان هر چند اسم امامی بودن را داریم اما در جنبه تئو ریک کار نکرده ایم هرساله به مناسبت عزاداری سالا ر شهیدان هزینه های زیادی برای آن حضرت صرف می شود . اما برای فهم تئو ریک امامت و فهم مبانی اعتقادی امامت گام بر داشته نمی شود . و تنها به یک الله قبول ایلسن ( خدا قبول کند ) قضیه را تمام شده می دانیم و این امر مشکل مبنایی است به گونه ای که حوزه علمیه قم بعد از سالیان سال اخیرا اقدام به ایجاد موسسه پژوهی درراستای امام شناسی کرده است .

مهجوریت تاریخی:

در باره مهجوریت تاریخی بحث از امامت باید گفت که از عوامل و زمینه های به وجود آمدن کربلا و شهادت امام حسین (ع) به نبود معرفت کافی از امامت بر می گشت که بعد از سقیفه شروع شده بود نگاهی گذرا به نامه هایی امام حسین (ع) به مردم کوفه این امر آشکار خواهد شد

)

با توجه به این لازمه پیشینی وضع هر قانون و حقی برای انسان  ارتباط زیادی با انسان شناسی دارد ؛ ونوع انسان شناسی ارتباط زیادی با نوع قانون موضوعه دارد. سوالات انسان شناسی عبارت است از ا انسان موجودی است آزاد ومختار مطلق یا این که اختیار وآزادی او در محدوده خاصی است وچه کسی محدوده این اختیار راتعیین می کند ؟ آیا انسان موجودی شربالذات است یا خیر بالذات ؟ آیا انسان  قادر به کشف همه حقایق است ؟ رابطه او با خداوند وانسان وطبیعت به چه صورت شکل می گیرد ؟  آیا انسان طبیعت سیال و قابل تغییری دارد و یا این که طبیعت ثابت و غیرقابل تغییری دارد؟  این ها سوالاتی است که در انسان شناسی های مختلف به آن پاسخ داده اند و مطابق با انسان شناسی برای انسان حقوقی وضع شده است. در انسان شناسی فقهی انسان موجودی است مکلف، وعبد لذا قوانین آن مطابق با یک عبد وضع شده است لذا انسان دینی باید ملتزم به لوازم عبدو مکلف بودن خود در رابطه خود و خداوند وانسان های دیگر توجه داشته باشد . از جمله لوازم انسان مکلف این است: تکلیف از ماده کلفه به معنای مشقت وسختی است لذا در انجام اوامر ونواهی وباید ونباید سختی هایی نهفته است ونباید به بهانه  سخت بودن یک تکلیف از انجام آن سرباز زد هرچند امروزه از افواه بعضی فقهاء روشنفکر نما که دغدغه به روز بودن و کنار آمدن با تجدد را دارند با مستمسک قرار دادن قواعدی همانند لا حرج ، لا ضرر ، و شریعت سمحه وسهله را چنان گشاد وفراخ می گیرند که دل این انسان  آزاد شده از قیود عبودیت آزرده نشود و سختی ای از انجام شریعت به اونرسد حال آنکه اگر تکلیف هست سختی هایی هم در آن نهفته است و باید به انسان های جامعه دینی این امر را فهمانید که هرتکلیفی سختی هایی در آن نهفته است.از لوازم دیگر مکلف وعبد بودن این است که باید اوامر زیادی را انجام دهد ونواهی زیادی را ترک کند با وجود این که دلایل آن را نمی داند یعنی اعتراف به عدم فهم علت وضع بسیاری از احکام شریعت و تنها با تکیه به امر آمر واعتماد به اوست که باید امر اورا اطاعت کرد. از لوازم دیگر نگاه تکلیفی به انسان این که انسان موجودی است مکلف نه موجودی حق مدار. هر مسلمان وظایفی در قبال خداوند دارد ووظایفی در مقابل خود ، خانواده، جامعه ، امت اسلامی ،و بشریت انسان هیچ حقی ندارد انسان مملوک خداوند است هرگاه انسان تکالیفی را ادا نماید خداوند حقوقی را به وی عطا خواهد کرد. انسان حتی حق هر رفتاری را با خود ندارد لذا وظیفه مراقبت از تندرستی خود دارد و حق خود کشی ندارد و باید مراقب روح جاودانه خود نیز باشد تا این که آن را دچار پلیدی نکند. انسان تکالیفی درقبال خانواده پدر ومادر ذو ارحام ذی القربی دارد در قبال هر کدام تکالیفی دارد که درموضوع ارث به صورت فقهی تحقق یافته است  واین ها هرکدام تکلیف بر اوست. دستور به انسان درباره توجه به جامعه وامت اسلامی توجه به طبیعت ورعایت نوع رفتار با طبیعت وحیوانات همه این موارد تکالیف شریعه است وانسان ملتزم به رعایت آن است. در انسان شناسی فقهی اصل بر شر بودن فعل نیست لذا اصل برائت ، طهارت ، صحت ، بر مقابلات آن ترجیح دارد. هرچند انسان موجودی است دارای بطن ودرون اما در نگاه تکلیف محور ملاک ظاهر عمل است ونیت افراد مورد تجسس قرار نمی گیرد.  باتوجه به متغیر بودن انسان به لحاظ زمان ،مکان، حالات، شخصی ......... لذا احکام تکلیفی یک امر ثابت وغیر قابل تغییر نیست بلکه مطابق باشرایط انسان متغیر است.

در انسان شناسی تکلیف محور، نگاه به حدود وتعزیرات همانند عمل جراحی بدن است که برای سالم ماندن پیکره بدن لازم است.ودر نهایت از نقاط مثبت انسان شناسی تکلیف مدار این است که خود او دارای تضمین های اجرایی است و با عدم وجود قوای قاهره و حکومتی محسوس قوای ماوراء طبیعت در تحریک برای انجام آن موثر است ثواب وعقاب اخروی و هم چنین شناخت آمر به عنوان موجودی حکیم که هیچ نفع یاضرری از جانب انجام یا عدم انجام تکلیف از طرف مکلف  اورا تهدید نمی کند  از ضامن های اجرایی خود کار برای اجرای آن به شمار می رود.

مداحی و جلسات عزاداری  در تاریخ تشیع از فراز نشیب های خاصی برخوردار بوده است در مواردی در جو سیاسی اجتماعی تاثیر گذاشته  و گاهی متاثر از جو موجود زمانه بوده است  نوع و شیوه تعامل مادحین با جو سیاسی و اجتماعی حاکم در تاریخ تشیع قابل پی گیری است   آنچه  نویسنده در صدد بیان آن است نوع مداحی است که در سالیان اخیر رشد وتوسعه یافت که در نوع خود نسبت به  سالیان قبل بی نظیر بود . هر چند در برخورد و تعامل با مسائلی از این قبیل  که به درون  جامعه ایرانی واسلامی به عنوان شیعه بودن مربوط می شود  نخبگان به ظاهر نخبه جامعه ما اصلا به آن توجه نمی کنند که ریشه در جدایی روشنفکران و عالمان دانشگاهی و حوزوی ازمردم داردلذا   از دایره  دید آنها گم شده است  جامعه دانشگاهی برخوردش  با مسائل این چنینی بی کلاسی و افت کلاس می داند .  در مقابل جریان حوزه هم با تکفیر و ارتداد و پرخواش گری و نصیحت تنها سلاحی است  که معمولا به کار می گیرد .قصدمان این است یک تحلیل ساده از مداحی مدرن در جامعه تشیع ارائه دهیم تا موضوعی باشد برای بحث های علمی وارائه راهکار مناسب جهت عمق بخشی و عقلانیت جریان هیئت های مذهبی .

.